Người Việt có câu "Chè Thái, gái Tuyên". Hơn trăm năm nay, nhắc đến trà ngon, nhiều người nghĩ ngay đến Thái Nguyên, và trong Thái Nguyên thì nghĩ ngay đến Tân Cương. Danh xưng "Đệ nhất danh trà" không tự nhiên mà có. Nó được xây bằng thổ nhưỡng, bằng gần một thế kỷ nghề chè và bằng những con số rất cụ thể.
Vùng chè lớn và có giá trị cao
Thái Nguyên là một trong những tỉnh có diện tích chè lớn nhất cả nước, với hơn 22 nghìn ha, phần lớn là chè xanh chất lượng cao. Theo số liệu tỉnh được báo chí công bố, cây chè mang lại hơn 13.000 tỷ đồng mỗi năm, bình quân mỗi ha khoảng 400 triệu đồng. Tỉnh có hơn 200 sản phẩm chè đạt chuẩn OCOP từ 3 đến 5 sao.
(Các số liệu trên được công bố trước đợt sắp xếp đơn vị hành chính năm 2025.)
Tân Cương: viên ngọc của vùng chè
Trong các vùng chè của Thái Nguyên, Tân Cương nổi bật nhất. Vùng chè đặc sản Tân Cương có khoảng 1.400–1.500 ha, gắn với những đồi thấp trùng điệp, đất và khí hậu riêng. Trà Tân Cương thường được mô tả với hương cốm non, vị chát dịu ban đầu rồi hậu ngọt sâu.
Ba "tấm giấy chứng nhận" quan trọng
Thứ nhất, chè Tân Cương được Cục Sở hữu trí tuệ cấp giấy chứng nhận bảo hộ chỉ dẫn địa lý. Chỉ dẫn địa lý này còn được Liên minh châu Âu bảo hộ theo Hiệp định EVFTA, đưa Tân Cương vào số ít nông sản Việt Nam được bảo hộ tại EU.
Thứ hai, ngày 14/2/2023, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ban hành Quyết định số 240/QĐ-BVHTTDL, đưa "Tri thức trồng và chế biến chè Tân Cương" vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.
Thứ ba là lịch sử. Nghề trồng và chế biến chè Tân Cương bắt đầu từ những năm 20 của thế kỷ XX. Năm 1935, chè Cánh Hạc của cụ Đội Năm, người được coi là ông tổ nghề chè Tân Cương, đoạt giải Nhất tại cuộc đấu xảo ở Hà Nội.
Bí quyết nằm ở đôi tay
Những công đoạn truyền thống như tãi chè, sao, vò, lấy hương trên chảo gang vẫn được người Tân Cương gìn giữ. Máy móc ngày nay đã hiện đại hơn, nhưng cái "nghề" vẫn nằm ở người làm: nhìn búp, nghe tiếng chè trên chảo, ngửi hương để biết lúc nào đủ lửa.
Hướng tới minh bạch
Tỉnh Thái Nguyên đặt mục tiêu đến năm 2030 có khoảng 70% diện tích chè đạt tiêu chuẩn GAP hoặc hữu cơ, 70% diện tích được cấp mã số vùng trồng. Danh tiếng trăm năm giờ cần thêm một thứ nữa: khả năng chứng minh nguồn gốc của từng gói trà.
Đinh Gia Trà – một phần của Tân Cương
Hợp tác xã Đinh Gia Trà đặt tại Xóm Nam Đồng, xã Tân Cương. Vùng trồng đạt VietGAP của hợp tác xã ở Xóm Nhân Hòa có 16 hộ thành viên, diện tích 5 ha. Hợp tác xã được sử dụng nhãn hiệu tập thể "Chè Thái Nguyên". Mỗi lô trà có mã truy xuất để bạn biết rõ trà từ đâu đến. Xem câu chuyện của chúng tôi tại trang Câu chuyện, hoặc nhắn Zalo để được tư vấn.