Mỗi chén trà Tân Cương hôm nay mang trong nó gần một thế kỷ nghề. Không phải máy móc hay công thức bí mật, mà là những đôi tay đã truyền cho nhau cách nhìn búp, cách giữ lửa, cách nghe tiếng chè trên chảo. Đây là câu chuyện về con đường ấy.
Những năm 1920: cây chè bén duyên đất Tân Cương
Theo các tài liệu được báo chí trích dẫn, nghề trồng và chế biến chè ở Tân Cương bắt đầu từ những năm 20 của thế kỷ XX. Cây chè trung du lá nhỏ hợp với những đồi thấp, đất và khí hậu nơi đây, dần tạo nên hương vị mà người sành trà gọi là "tiền chát hậu ngọt", thoảng hương cốm.
Năm 1935: chè Cánh Hạc và giải Nhất ở Hà Nội
Người được coi là ông tổ nghề chè Tân Cương là cụ Đội Năm. Năm 1935, sản phẩm chè Cánh Hạc từ cơ sở trồng và chế biến chè của cụ tham gia cuộc đấu xảo ở Hà Nội và đoạt giải Nhất. Từ đó, cái tên Tân Cương bắt đầu đi xa.
Quy trình làm bằng tay
Cách làm chè truyền thống Tân Cương gồm nhiều công đoạn, đều làm thủ công: hái búp, tãi chè cho ráo, chọn củi và nhóm bếp, rang héo, vò, rang khô rồi lấy hương. Mỗi bước phụ thuộc vào kinh nghiệm: lửa to quá chè cháy cạnh, lửa nhỏ quá chè ngái, vò mạnh quá cánh chè nát.
Ngày nay, nhiều cơ sở đã đưa máy móc vào một số khâu để chè đều hơn và đỡ sức người. Nhưng như một người làm chè Tân Cương chia sẻ với báo chí, công nghệ hiện đại vẫn phải dựa trên nền truyền thống.
Lấy hương: công đoạn của người có nghề
Công đoạn cuối cùng, "lấy hương", là lúc người sao đảo chè trên chảo gang ở nhiệt độ vừa phải để hương cốm bật lên. Đây là bước khó dạy nhất, vì nó dựa vào mắt nhìn, tay cảm và mũi ngửi của người làm trà.
Năm 2023: tri thức thành di sản
Ngày 14/2/2023, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ban hành Quyết định số 240/QĐ-BVHTTDL, đưa "Tri thức trồng và chế biến chè Tân Cương" vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Tỉnh Thái Nguyên đã xây dựng Không gian văn hóa Trà Tân Cương để lưu giữ, giới thiệu di sản này, và hằng năm tổ chức lễ hội "Hương sắc Trà xuân" với hội thi sao chè truyền thống.
Tiếp nối ở Đinh Gia Trà
Hợp tác xã Đinh Gia Trà ở Xóm Nam Đồng, xã Tân Cương, là một phần của dòng chảy ấy. Chúng tôi muốn người uống trà biết được ai đã sao mẻ trà trong tay mình. Thông tin người làm trà của từng lô đang được cập nhật trên trang Truy xuất. Đọc thêm tại trang Câu chuyện hoặc nhắn Zalo để hẹn ghé thăm.